Söylem Tekelinden Hınç Siyasetine: ''Woke Geri Dönmeli mi?''

Söylem Tekelinden Hınç Siyasetine: ''Woke Geri Dönmeli mi?''

The Rocky Horror Picture Show filmi 1975 yılında oldukça başarısız bir ilk vizyonun ardından 2 hafta içinde vizyondan kalktı. Ancak dağıtıcı firma 20th Century Fox, bu filmden zarar etmek yerine, o dönemde popüler bir eğlence türü olan gece yarısı gösterimlerinde (Midnight Movie) şansını denemeye karardı. Ne de olsa gece yarısı sinema izleyicisi gündüz izleyicisinden farklı ve norm dışı (Queer) zevklere sahip olduğu için bir başarı şansı vardı. Ve öyle de oldu. 1976 yılında gündüz vizyonundan kalktıktan aylar sonra film, New York Greenwich Village'daki Waverly Theater'da bir kültür filizlendirmeye başladı. Başlangıçta sadece film gösterimi olan bu eğlence, zaman geçtikçe izleyicilerin filmi izlerken filme sesli bir şekilde yorum yaptıkları, filme filmdeki karakterlerin kıyafetleriyle geldikleri farklı bir yapıya kavuştu. Bu ritüel, günümüzde özellikle Cadılar Bayramı dönemlerinde yeniden canlanan devasa bir kültüre dönüştü.

Neredeyse yarım asır boyunca yeraltında korunan bu alan, benim asıl dikkatimi çeken büyük dönüşümünü 2020 sonrasında yaşadı. The Rocky Horror Picture Show hayranları; korseler, file çoraplar ve ağır makyajlarıyla sistemin ''ucube'', tıp otoritesinin ''sapkın'' veya ''hasta'', toplumun büyük bir çoğunluğunun ise ''günahkar'' ilan ettiği kişilerdi. Bu gösterimler ise bu dışlanmışların yeraltı kiliseleri olarak faaliyet gösteriyordu. O karanlık salonlar, dünyayı değiştirmeyi ya da kurumları ele geçirmeyi hedefleyen ofansif bir siyasetin değil; sadece yargılanmadan nefes alabilmek için kazılmış defansif bir sığınağın bir güvenli alanıydı (safe space). Orada üretilen abartılı estetik ve pürüzlü dil, bir başkasına ahlak dersi vermek için değil; kendi varoluşunun ağırlığı altında ezilmeden hayatta kalabilmek için üretilmişti.

Ancak Pandemi sonrası bir kırılma yaşandığını düşünüyorum. Bunun da 2024 yılında Donald Trump'ın kazandığı seçimi açıklamada faydalı olabileceği, 2026 ara seçimlerdeki değişimi, belirli bir yorumlama tarzıyla yorumlanmasının ise başka bir felakete yol açabileceği kanısındayım.

Pandemi sonrasında, dijitalleşme, Z kuşağı, eve kapanan insanların sosyal medya tüketiminin artması ve sosyal medyalardaki algoritma yapısının gelişmesiyle, LGBT-Q alt kültürü aniden görünürlük kazandı. Bunun arkasında kadın müttefikliği (allyship) ve sermayenin bu yönde bir taraf seçmesinin (Netflix, şirket politikaları) de etkisi vardı. Alt kültür devasa bir tüketim nesnesine dönüşerek ana akımın merkezine yerleşti ve hegemonyaya oynamaya başladı.

20. yüzyılın ikinci yarısında Foucault gibi düşünürler haklı olarak şu tespiti yapmıştı: Eşcinselliğin ya da deliliğin ''hastalık'' sayılması mutlak bir gerçeklik değil, egemen tıp ve din kurumlarının kendi iktidarını korumak için inşa ettiği söylemlerdir. Ancak Foucault'un bu haklı eleştirisini benimseyenler bu eleştirinin zorunlu öteki yarısını görmezden gelme eğilimi göstermektedirler. Eşcinselliğin bir hastalık olarak kabul edilmesi kadar, normal/doğal kabul edilmesi de güç ilişkileri sonucunda ortaya çıkan bir kurgudur / söylemdir. Foucault'cu reddiye ile cenneti dünyada inşa etme hayallerinin aynı zihinde bulunması ise acı verici bir gelişmedir. Çünkü mutlak hakikatin olmadığını iddia eden bir zihin, kendi ahlaki doğrularını topluma mutlak hakikatmiş gibi dayatamaz; dayatırsa, o havuzda boğulur.

Pandemi sonrası kısa dönemde, yeni sol-liberal ahlakın bu güç oyununu hevesle benimsemesini, üniversite kürsülerini, İK departmanlarını ve Hollywood'u ele geçirerek ''Biz güçlüyüz, ahlaki normu biz dikte ederiz, başkasının söylem üretmesine izin vermeyiz'' kibrine kapıldığını gördük.

Kurumsal gücü eline geçiren her iktidar, kendini tanımlamak için yeni bir ''öteki'' veya ''sapkın'' yaratma ihtiyacı vardır. Sol-liberal kurumların hedefi de heteroseksüel erkek oldu (Burada mağdur erkeklik imajı yaratmaya çalışmıyorum, tam tersine ABD'deki mevcut başkanın yönetiminin altında bu ötekileştirmeye karşı tepki gösteren erkekliğin, çevresini yıkan bir ateşe dönüşmesi olduğunun altını çizmeye çalışıyorum). Erkeklik dil üzerinde obje olarak tanımlanmaya başlaması yeni olmasa da, konu üzerine çalışmayan insanların günlük kullanımına girmesi çok yakın bir zamanda gerçekleşti. Mansplaining, gaslighting, toksik maskülenite. Bunların hepsinin anlamına hatırlayabildiğimiz kadar yakın bir zamanda baktık, ve günlük hayatta kullanmaya başladık.

Burada dünya nüfusunun yarısını oluşturan erkeklerin belirli ve hayal edilmiş bir erkeklik kalıbına indirilmesinin sıkıntısı ayrı bir konudur. Ancak bu yazıyı ilgilendiren söylem düzeyinde Erkek, sırf anatomisi yüzünden yapısal suçlu ve tarihsel borçlu olarak ilan edilmesidir. Bu benim aklıma bir fıkrayı getiriyor: Adamın biri yolda gördüğü Yahudi'nin ensesine oldukça sert bir şekilde vurur. Yahudi, adama dönüp, ''Bunu neden yaptın ?'' diye sorar. Adam da cevap verir, ''Siz Hz. İsa'yı çarmıha germişsiniz.'' Yahudi biraz kızarak, ''İyi de o olay 2000 sene önce oldu der''. Adam durur ve der ki ''İyi de ben yeni öğrendim''. Tarihin başından beri olan tüm haksızlıkların, adaletsizliklerin ve zulmlerin faturası bugün yaşayan hayali bir erkekliğe kesilmiştir.

Biden döneminde, alt-orta sınıf, güvencesiz, işsiz, yalnız ve geleceksiz genç erkeklere; söylemsel elitler tarafından ''sen bu sistemin en ayrıcalıklısısın'' mesajı verildi. Televizyonlarda, sinemada, video oyunlarında, iş başvurularında sürekli bu mesaj yeniden üretilerek kendisine hatırlatıldı. Yüzyıllarca kadınlar ve azınlıklara yapılan ''Sen kusurlusun, susacaksın'' muamelesi heteroseksüel erkeklere yapılmaya çalışıldı. Erkek epistemik olarak (imtiyazı yüzünden) söylem kurma hakkından men edilmeye çalışıldı. Erkeğe biçilen tek meşru rol ''susmak, dinlemek ve günah çıkarmak'' oldu. Bu ahlaki terbiye kampı ortamının, meşru müzakere (agora) alanını acı verici bir şekilde zedelemesine şahit olduk. Erkekler tarihte ilk defa böyle bir muameleye maruz kalıyordu. Dolayısıyla nasıl bir cevap vereceğini bilemedi. İşin en acı tarafı ise bu söylemsel otoriteyi kuranların iktidarı gerçek bir güce dayanmıyordu. Bu da Agora'dan çekilen makul erkeklerin yerini karşı tarafın yasal dahil olmak üzere baskısından çekinmeyen, gerçekten kadın düşmanı ve nefret dolu insanların erkeklik adına konuşma hakkını gasp etmesiyle sonuçlandı.

Kendini meşru yollarla ifade etme hakkı elinden alınan hiçbir grup buharlaşmaz. Tam tersine yeraltına iner, radikalleşir ve hınç üretir. Sonuç olarak da LGBT ve kadın hareketinin ittifakı, bize belki de en yıkıcı erkekliği getirdi. Adeta eğer inşa ettiğiniz kurgusal erkeklik buysa, biz de o oluruz tarzı bir gövde gösterisi izledik. Erkeklik adına konuşma, olabilecek en absürt erkeklik yorumuna sahip olanlara geçti. Son ABD genel seçimlerinde çeşitli sosyolojik grupların oy verme davranışına bakarsanız ne dediğim daha iyi anlaşılabilir. Manosphere, Andrew Tate, Incel kültürü, Red-pill ve looksmaxxing terimlerinin hayatımıza girişinin, toksik erkeklik gibi terimlerden hemen sonra olması buradaki jenelojiyi (soykütüğünü) gösteriyor.

Sağcı popülistler aslında çok derin fikirler satmamakta, genç erkeklere ''öfkelenme ve konuşma hakkı'' iade etmektedir. Tabi bununla birlikte bir paket halinde kendi iğrenç söylemlerini de sunmaktadırlar. Makul sesler susturulduğunda geriye kalan bu oldu.

Nüfus, sermaye, fiziksel güç gibi unsurlar uzun vadede çoğunluğun elindedir. Azınlıkların geçici kurumsal gücüne (medya/şirket dalgasına) güvenmesi ölümcül bir stratejik hatadır. Bunu örnek verebileceğimiz en bariz olay Ruanda soykırımıdır. Nüfusun %14-15'ini oluşturan Tutsiler, sömürge yönetimi altında azınlık olmalarına rağmen kurumsal gücü tamamen ellerinde tutuyorlardı. Sömürgeci güçler Tutsileri ırksal olarak daha üstün ilan ederek eğitimi, devlet kademelerini ve idari mekanizmaları tamamen onlara teslim etti. Ekonomik sermaye büyük oranda Tutsi elitlerinin kontrolündeydi. Belçikalılar her vatandaşa etnik kökenlerinin yazdığı kimlikler dağıtarak, azınlığın kurumsal üstünlüğünü yasal olarak sabitledi. Ancak ''geçici ve dışsal'' güç unsurlarına güvenerek toplumsal tabandaki demografik ve fiziksel gerçekliği yok saymanın maliyeti, korkunç bir soykırımla ödendi.

İkinci Trump dönemi, basit bir ''cahil faşistlerin'' zaferi değil, ontolojik suçluluk zindanına atılmış, makul sesleri susturulmuş çoğunluğun sandıkta salladığı bir intikam balyozudur.

Bu saçmalık çok uzun sürmedi ve sadece iki senede dünyaya verebileceği her türlü zararı başarıyla verdikten sonra ara seçimlerde Başkan'ın topal ördek durumuna düşmesiyle duraklama fazına girdi. Demokratların bu ara seçim ve yerel yönetimlerde kazandığı zaferleri ''Woke geri döndü'' diyerek kutlayan bazı içerikler gözüme çarptı. Bu oylar, kimlikçi-ahlakçı siyasete bir onay değil, sadece sağcıların yarattığı yönetsel kaosa, kürtaj yasaklarına ve ya ekonomik dengesizliklere verilmiş pragmatik bir tepki (mola)'dır. Eğer sol-liberal hat bu rehavete kapılıp eski dışlayıcı-pedagojik diline geri dönerse, bir sonraki seçimde sarkacın çok daha şiddetli biçimde çarpma ve azınlık haklarını tamamen silecek bir yıkım getirme ihtimali vardır.

Benim bu bu duruma bir reçetem var. Bu güç mücadelesinin yapılma şekli ve usulünün değiştirilmesi lazım. Birilerinin susturulması hiçbir şart altında iyi bir sonuç vermiyor. Aydınlanmış despotluk, sıradan despotluğun üzerine parfüm sıkmaktan ibaret. Bu noktada Feyerabend'in bilim felsefesindeki epistemolojik anarşizminin siyasal alana taşınmasını öneriyorum.

Feyerabend'in Yönteme Hayır kitabında söylediği gibi ''Her şey mübahtır'' (anything goes). Bu her şey saçmalıktır demek değildir. Aksine kurumsal aklın, akademinin ve medyanın tekel kurmasına karşı bir kalkandır. Biz neyin nihai hakikat olduğunu bilemeyiz (Hakikat var mı onu da bilemeyiz). Hakikatı bildiğini idda eden her grubun eninde sonunda otoriterleştiği (sterilize edici ''Woke'' kültür örneği) bize açıkça gösteriyor. Amaç kimseyi incitmeyecek kusursuz bir sansür aygıtı (cancel kültürü) kurmak olmamalı; kurumsal tahakkümü çatlatmak ve çoğulculuğu korumak olmalıdır. Özgürlük, tahammül edemediğin insanların da seninle aynı miktarda ve ses yüksekliğinde konuşmasına izin vermektir.

Antik Yunan'da siyasetin kalbi Agora'dır. Agora'yı köy veya kasaba meydanına benzetebiliriz. Antik Yunan'da Agora sadece ayrıcalıklı hür erkeklere açıktı, kadınlara ve kölelere kilitliydi. Bugün ise amaç, bu tarihsel hatayı tersinden tekrarlayıp kapıyı bu kez erkeğin yüzüne çarpmak değil; agorayı hiç kimsenin kilit vuramayacağı mutlak bir çoğulculukla yeniden kurgulamak olmalıdır. Pragmatik olarak, heteroseksüel erkeğin ontolojik bir suç olmaktan çıkarıp, meşru bir siyasal muhatap ve rakip olarak agoraya çağırmak şarttır. Onun konuşma, hata yapma ve itiraz etme hakkının; en önemlisi de kendi kimliğini inşa etme hakkının iadesi gereklidir. Bu gericiliğe teslim olmak değildir; tam aksine, azınlık haklarını korumanın tek uzun vadeli, sürdürülebilir garantidir. Çünkü ağzı bağlanan çoğunluk her zaman faşizmi doğurur. Bir düşünün gerçekten inşa edilen toksik, katil, mansplainingci erkeklik kabul görse ve erkeklerin büyük bir çoğunluğu kendilerini bununla tanımlasalar sizce orası yaşamak isteyeceğimiz bir yer mi olur?

Söylemsel tekel kurma hırsından vazgeçilmezse, haklılık ve ahlaki üstünlük adına inşa edilen her kale, günün sonunda kendine içine hapsolunacak bir cezaevine dönüşür.

Montreal - 07 Kasım 2026

Read more

Savaşın 5. Yılı Yaklaşırken Gerçeğin Adını Koyalım: Ukrayna’nın "Efendi" Seçme Savaşı

Savaşın 5. Yılı Yaklaşırken Gerçeğin Adını Koyalım: Ukrayna’nın "Efendi" Seçme Savaşı

2022 yılının Şubat ayının sonlarında Rusya-Ukrayna savaşı, Ukraynalıların ve Batılıların isimlendirmesiyle Rusya'nın tam kapsamlı Ukrayna İşgali (Savaşın aslında 2014'te başladığına gönderme yapan isim), Rusya'ya göre ise Özel Askeri Operasyon başladı. Dile kolay neredeyse 5 yıl. Herkesin gözü önünde yarım milyon insan öldü, kaç kişinin

By Ayhan Eren Babayigit
Kılıç ile Çizelge Arasında: ABD’de Egemenlik Gösterisi ve Kanada’da Biyopolitik Tasfiye

Kılıç ile Çizelge Arasında: ABD’de Egemenlik Gösterisi ve Kanada’da Biyopolitik Tasfiye

Modern devletlerin göç yönetimi pratiklerinde iki ayrı yöntem göze çarpmaktadır. Bunlar teşhir edilmiş şiddet ve bürokratik nezakettir. Bu ikisinden hangisinin ontolojik açıdan daha dürüst olduğu konusuna gelince, bu, Foucault’ya danışmadan cevap vermememiz gereken bir sorudur. Bu farklılık, Amerika Birleşik Devletleri ile Kanada’nın birbirinden farklı sistemleriyle son derece net

By Ayhan Eren Babayigit